NHẤT TƯỚNG CÔNG THÀNH

VẠN CỐT KHÔ

Hòa Đa

PBS đang chiếu tài liệu “Chiến Tranh Việt Nam” (THE VIETNAM WAR – do Ken Burns, Lynn Novick đạo diễn) bắt đầu từ Chúa Nhật 17/9/2017.

Tôi cố gắng dành thì giờ để xem, từ tập 1 (Episode one: Deja-vu) và phải nén lòng chờ cho xong năm tập đầu để ghi lại cảm giác của mình.

Dù phải công nhận bộ tài liệu này có khá hơn bộ  phim nói về cuộc chiến ở Việt Nam cũng được trình chiếu trên PBS ngày trước, phim có nhiều chi tiết hơn, phỏng vấn được nhiều người hơn, những người thường trong cuộc.  Công bình mà nói, không thể đòi hỏi những người làm phim có thể nêu lên tất cả mọi ngóc ngách của cuộc chiến. Họ cũng đã nói There is no single truth in war. Nhưng nhìn chung bộ phim đã không nêu được hết những góc khuất, và hai mảng bị bỏ rơi, hay bị xem nhẹ là công sức của quân đội Việt Nam Cộng Hòa và vị trí của tổ chức  Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam. Cả năm tập đầu tiên này là những ghi nhận, ý kiến, nhận định về những đụng độ, trận đánh giữa quân đội Mỹ và lực lượng Bắc Việt. Theo ý kiến riêng, có thể nói không quá đáng là nên sửa lại tựa bộ phim là THE AMERICAN VIETNAM WAR cho đúng với nội dung trình bày trong phim. Các nhà làm phim muốn mô tả mọi diễn tiến của cuộc chiến từ phía người Mỹ.

Những hình ảnh trong phim được lấy từ hai nguồn chính: Những phóng sự, tài liệu do các phóng viên  ghi nhận được trên đường phố Saigon và các tỉnh thành lớn hay theo các đơn vị hành quân của Mỹ, những tính toán từ Ngũ Giác Đài, Washington, tòa Đại Sứ Mỹ ở Việt Nam… và những thước phim minh họa cho lời dẫn chuyện lấy từ những bộ phim thời sự hay tuyên truyền của Miền Bắc. Cả hai nguồn chỉ nói được một phần của cuộc chiến. Phim tài liệu của Mỹ thì chỉ nêu những tiêu cực xảy ra ở miền Nam và các hoạt động của các đơn vị tác chiến Hoa Kỳ. Phim tài liệu của miền Bắc thì chỉ sặc một chiều, lúc nào cũng ca ngợi sự hy sinh, của các chiến binh, thanh niên xung phong, dân chúng… Nói hay làm gì cũng phải theo sự chỉ đạo của đảng hay nhà nước, khó có thể tìm thấy những ý kiến trái ngược.

Ngay trong tập 1, khi nói về cuộc chiến Pháp Việt, người ta cũng thấy ngay những hình ảnh đẹp đẽ của Hồ Chí Minh (giống như những hình ảnh về cuộc đời hoạt động của ông Hồ do Trần Dân Tiên viết)  và đều lấy từ những thước phim thời sự của miền Bắc, người chủ biên của bộ phim The Vietnam War đã không nói tới sự thay hình đổi dạng và cả đổi tên, giống như một con tắc kè đổi màu cho giống môi trường chung quanh hòng đánh lừa người khác, cũng không thấy bộ phim nói tới việc ông Nguyễn Tất Thành xin vào học trường Thuộc Địa của Pháp khi sang Paris, để mong làm công chức cho Pháp và đã bị từ chối, nên mới tìm sang Liên Xô… cho đến việc ông ân cần với OSS để tỏ ra muốn gần với Mỹ trong khi ông đã là một người cộng sản được Liên xô huấn luyện và Trung Cộng giúp đỡ. 

Thời ông Diệm, bộ phim chỉ cho thấy chính quyền miền Nam lúc bấy giờ có những sai lầm chết người khi chính quyền xa rời quần chúng, đàn áp biểu tình, quân đội tham nhũng, không dám chiến đấu, nhưng bộ phim không nói tới những thành quả mà chính quyền non trẻ của ông Diệm đã làm được khi tái lập được trật tự tương đối cho miền Nam trong bối cảnh rối ren của buổi giao thời, dẹp Bình Xuyên, kêu gọi các lực lượng quân sự hay bán quân sự của các giáo phái về hợp tác với chính quyền tạo thành quân lực  của miền Nam, cũng không thấy bộ phim nói tới những cố gắng phi thường của miền Nam khi định cư và tạo điều kiện sinh hoạt cho một triệu dân di cư từ miền Bắc (lúc đó miền Nam chỉ chừng mười một triệu dân), cũng không thấy bộ phim đề cập tới những gì miền Nam làm để xây dựng một chính thể, một quốc gia với quốc hội lập hiến, rồi lập pháp, một nền tư pháp ít nhiều độc lập với hành pháp, một chính sách báo chí tự do, có thể nêu trên báo chí, phê bình những sai sót, yếu kém của chính quyền…

Bộ phim phỏng vấn nhiều người có liên quan tới cuộc chiến… Người được phỏng vấn có thể là quân nhân, viên chức chính quyền, nhà báo, nhà văn… Nhưng điều lý thú là những người được phỏng vấn nếu ở miền Nam hay người Mỹ thì họ trả lời theo sự nhận thức của họ về chuộc chiến, có thể khen có thể chê, có thể cho người xem thấy tình cảm yêu ghét đối với cuộc chiến. Còn khi phỏng vấn những người xuất thân từ phía bên kia, gần như ai cũng nói một kiểu như nhau, một lòng căm thù Mỹ, phải đánh cho đến khi giành chiến thắng, tinh thần hy sinh, chịu đựng phi thường của nhân dân, của cán bộ, bộ đội. Không thấy bộ phim phỏng vấn những người rời bỏ hàng ngũ chiến đấu về hồi chánh, người xem chỉ được nhìn những cái “hay” từ phía Việt cộng (như cách họ vẫn tuyên truyền) và không có cái “dở” nào từ chính sách của họ. Ít nhất qua năm tập đầu, bộ phim nói “tốt”, thậm chí rất tốt cho Hà Nội và nói đến cái dở của những người lên kế hoạch của Mỹ. 

* * *

Với cái quyết tâm gọi là “chống thực dân, gành độc lập”, những người ngồi vẽ kế hoạch ở Hà Nội đã đẩy bao nhiêu sinh mạng từ cả hai phía, cả dân lành vô tội vào chỗ chết.

Hơn năm mươi ngàn lính Mỹ chết trong cuộc chiến, bao nhiêu người nữa bị thương tật cả về thể xác lẫn tinh thần, mang bao nhiêu đau thương mất mát cho các gia đình các chiến binh Hoa Kỳ, chỉ do những tính toán sai lầm từ Washington, từ các tướng tư lệnh Hoa Kỳ chủ quan, đánh giặc kiểu nhà giàu, không cần biết đến ý kiến của những người Việt trực tiếp tham chiến bên cạnh họ. Hoa Kỳ đã đổ tiền bạc, xương máu của thanh niên họ vào cuộc chiến ở Việt Nam với ý định ban đầu là để ngăn chận làn sóng cộng sản đang lan xuống Đông Nam Á, và họ muốn làm chiến tranh theo cách của họ, và họ đã thất bại vì chủ quan, kiêu hãnh. 

Đã có người hỏi: liệu có cần thiết phải đổ bao nhiêu xương máu của người Mỹ, người Việt để đổi lấy một cái kết không đáng có về phía Mỹ và cái thống nhất cho một Việt Nam tan hoang?

NHẤT TƯỚNG CÔNG THÀNH VẠN CỐT KHÔ !!!